สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชดำริบางประการเกี่ยวกับการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช ซึ่งมีใจความดังต่อไปนี้
“การสอนและอบรมให้เด็กมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชนั้น ควรใช้วิธีการปลูกฝังให้เด็กเห็นความงดงาม ความสนใจ และเกิดความปิติที่จะทำการศึกษาและอนุรักษ์พืชพรรณต่อไป การใช้วิธีสอน การอบรมและให้ความรู้สึกกลัวว่า หากไม่อนุรักษ์แล้วจะเกิดผลเสียเกิดอันตรายแก่ตนเอง จะทำให้เด็กเกิดความเครียด ซึ่งจะเป็นผลเสียแก่ประเทศในระยะยาว”
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ ได้ดำเนินงานสนองพระราชดำริจัดตั้งงาน “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน” เพื่อเป็นสื่อในการสร้างจิตสำนึกด้านอนุรักษ์พันธุกรรมพืชโดยให้เยาวชนนั้นได้ใกล้ชิดกับพืชพรรณไม้ เห็นคุณค่าประโยชน์ ความสวยงาม เกิดความรัก และหวงแหน อันจะก่อให้เกิดความคิดที่จะอนุรักษ์พืชพรรณต่อไป
สวนพฤกษศาสตร์ คือ แหล่งที่รวบรวมพันธุ์พืชชนิดต่างๆ ที่มีชีวิต จัดปลูกตามความเหมาะสมกับสภาพถิ่นอาศัยเดิม มีห้องสมุด สถานที่เก็บรวบรวมตัวอย่างพรรณไม้รักษาสภาพ อาจเป็นตัวอย่างแห้งหรือตัวอย่างดอง หรือเก็บรักษาด้วยวิธีอื่นๆ พันธุ์พืชที่ทำการรวบรวมไว้นั้นจะเป็นแหล่งข้อมูลและการเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับพันธุ์ไม้ นอกจากนี้สามารถใช้เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจซึ่งสามารถดำเนินการสวนพฤกษศาสตร์ในพื้นที่ของโรงเรียน โดยมีองค์ประกอบดังกล่าว เป็นสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนใช้ในวัตถุประสงค์ดังกล่าว อีกทั้งใช้ในการศึกษาและเป็นประโยชน์ในการสอนวิชาต่างๆ
จากพระราชดำริและพระราโชวาทของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในเรื่องของสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ซึ่งมีความสอดคล้องกับงานปกติในเรื่องของการเรียนการสอน และในเรื่องของการปฏิรูปการศึกษา ซึ่งเน้นให้นักเรียนเป็นศูนย์กลาง ดังนั้นทางโรงเรียนจึงได้มีการประชุมหารือกับองค์การบริหารส่วนตำบลซับตะเคียน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลซับตะเคียน และเห็นควรที่จะสนองราชดำริ ดำเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนบ้านหนองโกวิทยา อันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ
โรงเรียนบ้านหนองโกวิทยา จังหวัดลพบุรี เป็นโรงเรียนที่จัดสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่ร่มรื่นสวยงามและเป็นโรงเรียนที่มีพรรณไม้ธรรมชาติเป็นจำนวนมาก โรงเรียนได้เอาใจใส่ดูแลพรรณไม้เป็นอย่างดีแต่ยังขาดการสร้างจิตสำนึกให้เยาวชนมีความรักความร่มรื่นสวยงามของพรรณไม้เท่าที่ควร จึงมีแนวคิดสอดคล้องกับงานสวนพฤกษศาสตร์ในโรงเรียนตามแนวพระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้สมัครเข้าร่วมโครงการดังกล่าว
สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน คือแหล่งรวบรวมพืชพรรณไม้ต่าง ๆ ที่มีชีวิต จัดปลูกตามความเหมาะสม ในสภาพที่คล้ายกับถิ่นอาศัยเดิมใช้เป็นแหล่งข้อมูลเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับพืชพรรณได้ เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ เพื่อเป็นสื่อให้เยาวชนนั้นได้ใกล้ชิดกับพืชพรรณไม้ เห็นคุณค่าประโยชน์ ความสวยงาม อันก่อให้เกิดความคิดที่จะอนุรักษ์พันธุกรรมพืชต่อไป นอกจากนี้กิจกรรมทั้งหลายสามารถดำเนินการได้ในพื้นที่โรงเรียน เพื่อประโยชน์ในการศึกษาค้นคว้าและการเรียนการสอนวิชาต่าง ๆ
๒.รายละเอียดของโครงการ (ขั้นตอนการดำเนินงาน)
กิจกรรมที่
รายละเอียดกิจกรรม
ระยะเวลา
ผู้รับผิดชอบ
๑.
สำรวจพันธุ์พืชในสถานศึกษา
พฤษภาคม ๒๕๖๐ – มิถุนายน ๒๕๖๐
นายกุลเกียรติ
เสริมกูลเกียรติ
๒.
จัดทำแผนที่ต้นไม้ในสถานศึกษา
กรกฎาคม ๒๕๖๐ – สิงหาคม ๒๕๖๐
๓.
จัดทำป้าย ชื่อต้นไม้
กรกฎาคม ๒๕๖๐ – สิงหาคม ๒๕๖๐
๔.
บันทึกลักษณะ และ สรรพคุณของต้นไม้
สิงหาคม ๒๕๖๐ – กันยายน ๒๕๖๐
๕.
เก็บเมล็ดพันธุ์ไม้ท้องถิ่นจากป่าชุมชนเพื่อทดลองเพาะกล้าไม้
ตุลาคม ๒๕๖๐ – มกราคม ๒๕๖๑
๖.
ปลูกป่าร่วมกับชุมชนเพื่อปลูกฝังการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และผลิตปุ๋ยมูลไส้เดือน จุลินทรีย์สังเคราะห์แสงเพื่อบำรุงต้นไม้
แผนการดำเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน
ชื่อโครงการ งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
อันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี
สนองพระราชดำริโดย โรงเรียนสามแยกบางคูลัด ( จั่นเพชรวิทยาคาร )
ปีการศึกษา 2556
ผู้รับผิดชอบโครงการ
1. นายเชียง อธิจันทรรัตน์ ประธานโครงการ
2. นางรัชนี วายโสกา รองประธานโครงการ
3. นางสนองนาฏ เสาวภาส ผู้ประสานงาน
4. นางอรุณ หยวกทอง กรรมการ
5. ว่าที่ร้อยตรีอนุพันธ์ บุญธรรม กรรมการ
6. นางสาวพัณณ์ชยา ภัคธนาชัยอนันท์ กรรมการ
ความเป็นมา
งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเป็นกิจกรรมสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชของ
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรม
ราชกุมารี ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เยาวชนบุคลทั่วไปเข้าใจถึงความสำคัญและประโยชน์ของพันธุกรรม
พืช รู้จักหวงแหนและนำไปใช้ประโยชน์ด้านต่าง ๆ เช่น
- ด้านการจัดการเรียนการสอนโดยเชื่อมโยงบูรณาการเข้ากับกลุ่มสาระการเรียนรู้ทั้ง 8 กลุ่มสาระด้วยกิจกรรมพัฒนาต่าง ๆ ตามความเหมาะสมของนักเรียน
- ด้านสิ่งแวดล้อม มีการปลูกพันธุ์ไม้ต่าง ๆ ในโรงเรียนเพื่อความสวยงาม ร่มรื่น สร้าง สิ่งแวดล้อมที่ดีให้แก่โรงเรียน ส่งเสริมให้นักเรียนเป็นคนที่มีความเข้าใจธรรมชาติ รักธรรมชาติ จิตใจอ่อนโยนและเป็นแหล่งศึกษาหาความรู้- ด้านการอนุรักษ์เป็นที่รวบรวมพันธุ์ไม้ต่าง ๆ เช่น ไม้ดอก ไม้ประดับ ไม้หายาก ไม้ในท้องถิ่นและพืชสมุนไพร
โรงเรียนสามแยกบางคูลัด ( จั่นเพชรวิทยาคาร ) ตระหนักถึงความสำคัญของงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน จึงได้สมัครเข้าร่วมโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และดำเนินการพัฒนาปรับปรุงสภาพแวดล้อมภายในโรงเรียน ดำเนินการสอนโดยใช้สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเป็นสื่อในการเรียนการสอน เพื่อสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชให้กับเยาวชนและบุคลากรในโรงเรียนและเป็นแหล่งเรียนรู้ โดยให้นักเรียนมีโอกาสเข้าไปศึกษาค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเอง
2. วัตถุประสงค์
1) เพื่อสร้างจิตสำนึกให้นักเรียน มีความรักและเห็นคุณค่าของพืชพรรณไม้ ไม่คิดทำลายและมีแนวคิดในการอนุรักษ์ต่อไป
2) เพื่อให้โรงเรียนเป็นแหล่งรวบรวมตัวอย่างพรรณไม้ ข้อมูลพรรณไม้และการเก็บรักษาเพื่อประโยชน์ทางการศึกษาและเผยแพร่ต่อไป
3) เพื่อสร้างบรรยากาศของของโรงเรียนให้ร่มรื่น สวยงามและเป็นแหล่งเรียนรู้ของนักเรียน
4) เพื่อให้ความรู้ดำเนินกิจกรรมการเรียนการสอนบูรณาการกับงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน
5) เพื่อให้เกิดความร่วมมือระหว่างครู นักเรียนและผู้ปกครอง
6) เพื่อให้นักเรียนตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในชุมชนรักและภาคภูมิใจในกิจกรรมในท้องถิ่นของตน
3. เป้าหมาย
3.1 เชิงปริมาณ
- นักเรียนโรงเรียนสามแยกบางคูลัด ( จั่นเพชรวิทยาคาร ) ตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาลถึงระดับประถมศึกษาปีที่ 6 จำนวน 166 คน ได้เข้าร่วมกิจกรรมในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจาก
พระราชดำริ
- ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษาทุกคนใน โรงเรียนให้การส่งเสริมสนับสนุนและมีส่วนร่วมในกิจกรรม
3.2 เชิงคุณภาพ
- นักเรียนโรงเรียนสามแยกบางคูลัด ( จั่นเพชรวิทยาคาร ) มีความรู้ความเข้าใจและมีจิตสำนึก
เห็นคุณค่าประโยชน์ของพืชพรรณไม้ต่าง ๆ และไม่คิดทำลาย
- โรงเรียนมีต้นไม้ไว้ใช้ในการตกแต่งบรรยากาศของโรงเรียนอย่างเหมาะสม สวยงาม
- โรงเรียนมีสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ให้นักเรียนได้ศึกษาหาความรู้
- โรงเรียนมีต้นไม้หลากหลายชนิดใช้ในการตกแต่งบรรยากาศโรงเรียนให้สวยงาม ร่มรื่น และเป็นแหล่งศึกษาหาความรู้
4. สถานที่ในการดำเนินงาน
โรงเรียนสามแยกบางคูลัด 2 / 3 หมู่ 11 ต. บ้านใหม่ อ. บางใหญ่ จ. นนทบุรี 11140 มีเนื้อที่ดำเนินการจำนวน 3 ไร่ 2 งาน 80 ตารางวา
5. ระยะเวลาดำเนินการ
เริ่มต้น
16 พฤษภาคม พ.ศ. 2556
สิ้นสุด
30 มีนาคม พ.ศ. 2557
6. งบประมาณ
งบประมาณ 6,500 บาท
7. การติดตามและประเมินผล
ครูและนักเรียนที่ร่วมโครงการช่วยกันดูแลพื้นที่และผลิตผลที่ปลูก โดยการสังเกต และสอบถามจากนักเรียนและครูที่อยู่ภายในโรงเรียน
8. ผลที่คาดว่าจะได้รับ
นักเรียนเกิดความร่วมมือร่วมใจภายในโรงเรียนและโรงเรียนกับชุมชน มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์พืชพรรณของท้องถิ่น ตระหนัก รู้ค่าของสรรพสิ่ง ได้เห็นคุณค่าของการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช รู้จักชื่อพรรณไม้ มีความรัก และเห็นคุณค่าของพรรณไม้ ผลผลิตที่ได้จากโครงการจะนำมาประกอบเป็นอาหารกลางวันสำหรับนักเรียนในโรงเรียนได้ และพื้นที่ที่ถูกปล่อยให้ว่างเปล่าก็สามารถนำมาทำให้เกิดประโยชน์ได้ และนักเรียนที่เข้าร่วมโครงการสามารถนำความรู้ที่ได้นี้ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้